موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی 2228-6039 30 4 2025 12 22 Explicating and Analyzing Ernst Gombrich's Theory of Stylistics and Its Application in Art Historical Narrative and Classification تبیین و تحلیل نظریه سبک‌شناسی ارنست گومبریش و کاربست آن در روایت و طبقه‌بندی تاریخ هنر 7 18 100419 10.22059/jfava.2025.385999.667373 FA نرگس سیبویه دانشجوی دکترای تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. حسن بلخاری قهی استاد گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. یعقوب آژند استاد بازنشسته گروه مطالعات عالی هنر، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، ایران. Journal Article 2024 11 26 This study investigates and explicates Ernst Gombrich’s stylistic theory and its implications for understanding, narrating, and classifying art history. Style has long been a foundational yet evolving concept in art theory and historiography, transitioning from its original linguistic sense to a multifaceted analytical tool for interpreting artistic production and visual expression. By examining Gombrich’s major theoretical works—including “Style” (1968), Art and Illusion (1960), and The Sense of Order (1979)—the study systematically analyzes the epistemological and methodological principles underlying his view of style formation, transformation, and classification. Employing a descriptive-analytical approach, it focuses on interpreting essential concepts such as schema, perception, the principle of illusion, and the rejection of stylistic determinism. Gombrich proposes that stylistic change emerges not from an inevitable essence or historical fatalism but from a continuous and dialectical process of problem-solving, correction, and innovation that connects artists, viewers, and cultural environments through evolving visual conventions. His approach integrates psychological, technical, and social dimensions, offering a unified analytical structure applicable across different artistic traditions and historical contexts that shape visual meaning and stylistic development. The findings demonstrate three distinct yet interconnected levels of operation within Gombrich’s theory. The conceptual level establishes an interactive framework linking individual creativity and collective artistic experience; the structural level provides systematic procedures for analyzing visual organization, composition, and stylistic patterns; and the practical level applies these insights to the classification and re-narration of art-historical periods, enabling scholars to reinterpret artistic transformations over time with a more fluid and interdisciplinary perspective. By merging these analytical layers, Gombrich’s framework transcends the linear progression models common in earlier art-historical schools, such as the Vienna School, and instead proposes a dynamic and multidimensional model based on contingency, multiplicity, and the continuous interplay between tradition and innovation. This redefinition allows a richer understanding of stylistic evolution as both a form of cultural communication and a process of cognitive adaptation shaped by perception, context, and interpretation, revealing how visual systems evolve through human experience and education. Applying Gombrich’s theory beyond its Western intellectual framework also reveals its potential value for comparative and cross-cultural art-historical research, including case studies in Iranian and Islamic art. The adaptability of his ideas to traditional and non-Western artistic systems requires acknowledging cultural specificities and reinterpreting his conceptual vocabulary within localized epistemologies and contextual frameworks. As this research suggests, Gombrich’s theoretical model can serve as a bridge between Western and Eastern art scholarship, facilitating dialogue in comparative aesthetics, stylistic analysis, and visual historiography. His emphasis on the mechanism of “schema and correction” demonstrates how artists continually negotiate inherited conventions with individual creativity, illuminating the ongoing tension between continuity and innovation in the pursuit of artistic mastery and cultural identity. Such insights provide fertile ground for reassessing traditional Iranian artworks, where adherence to established aesthetic canons must coexist with creativity, renewal, symbolic expression, and experimentation across time. Ultimately, this study underscores that Gombrich’s integrative and interdisciplinary vision of stylistic analysis remains a tool for expanding the theoretical, methodological, and comparative scope of contemporary art-historical scholarship. سبک به‌عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در مطالعات هنری، همواره محور بحث‌های نظری در حوزه تاریخ هنر بوده است. این مفهوم مسیر تحول معنایی قابل‌توجهی را از ابزاری برای نگارش تا مفهومی پیچیده در تحلیل آثار هنری طی کرده است. در این میان، نظریه سبک‌شناسی ارنست گومبریش به‌عنوان یکی از آخرین نظریه‌های قابل‌توجه در مطالعات تاریخ هنر، رویکردی نوین به تحلیل و طبقه‌بندی سبک‌های هنری ارائه می‌دهد. این پژوهش به تبیین و تحلیل نظریه سبک‌شناسی گومبریش و کاربست آن در روایت و طبقه‌بندی تاریخ هنر می‌پردازد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی است و با مطالعه آثار اصلی گومبریش، به‌ویژه مقاله «سبک» (1968) و کتاب‌های هنر و توهم (1960) و حس نظم (1979)، مبانی نظری و روش‌شناختی دیدگاه او را تحلیل می‌کند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد نظریه گومبریش با تأکید بر مفاهیمی چون «طرح‌واره»، «اصل توهم» و رد نظریه «تقدیر ذاتی» سبک‌ها، چهارچوبی منعطف برای تحلیل تحولات سبکی ارائه می‌دهد. روش‌شناسی او در سه سطح متمایز عمل می‌کند: سطح ساختاری که رویکردی نظام‌مند برای تحلیل عناصر صوری ارائه می‌دهد، سطح مفهومی که به تلفیق عوامل مختلف در شکل‌گیری سبک می‌پردازد و سطح کاربردی که روش‌های مشخصی برای طبقه‌بندی و روایت تاریخ هنر عرضه می‌کند. این رویکرد چندوجهی، امکان تحلیل چندلایه آثار هنری را فراهم می‌آورد و از تقلیلگرایی در مطالعات سبک‌شناختی جلوگیری می‌کند.

https://jfava.ut.ac.ir/article_100419_a5aa7c2ed6c7b68906775a225ec8efe7.pdf