موسسه انتشارات دانشگاه تهران نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی 2228-6039 31 3 2026 09 23 Rereading the Forms in Transmodern Islamic Art: Commonalities between Calligraphy and Geometry in the Works of Contemporary Middle Eastern Artists Based on Feldman’s Model تحلیل ساختار بصری و مؤلفه‌های هویتی در آثار هنرمندان دیاسپورای معاصر خاورمیانه با رویکرد نقد فلدمن 11 20 103910 10.22059/jfava.2025.401161.667555 FA سیران چوپان دانشجوی دکتری پژوهش هنر، گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. 0000-0003-2045-9532 گلاله رحمانی کارشناس ارشد هنرهای نمایشی، گروه نمایش و هنرهای دیجیتال، دانشکده هنر، مؤسسه آموزش عالی نبی اکرم(ص)، تبریز، ایران. 0009-0009-7680-3444 منیر محبتی کارشناس ارشد گرافیک، دانشکده هنرهای تجسمی، دانشکدگان، هنرهای زیبا دانشگاه تهران، تهران، ایران. 0009-0001-9685-9826 فرخنده صدوقی کارشناسی ارشد صنایع دستی، گروه صنایع دستی، دانشکده هنر دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. 0009-0008-7252-0159 Journal Article 2025 08 30 More than two decades have passed since the formation of the contemporary art movement of the Middle East. Due to the dispersion and lack of uniformity in the art of this region, each researcher has used a special title for it in their works in various periods and according to the paradigms dominant in Muslim societies. Titles such as; Muslim art, Islamic art, Arab art and finally Middle Eastern art have been applied to it, which has been as controversial as the Middle East itself. Middle Eastern art continued to exist under two factors: 1. The entry of Western colonialism and modernity into Muslim countries 2. The departure of famous artists to learn, or their permanence in the West, due to the conditions after September 11 in these countries. Sylvia Neff (2003), for the purpose of historical research, divides modern and contemporary Arab art into three periods: 1. Acceptance 2. Adaptation and 3. Globalization (Naef, 3003), which can also be generalized to Iranian artists. During the period of introduction and familiarity with Western art, Muslim artists tried to imitate the realist style and behavior of the West. In Iran, the acceptance of these ideas began with Mohammad Zaman, then ended with Mahmoud Saba, Kamal al-Molk, and finally his students. In the period of adaptation, artists who had gone abroad tried to create a modern art by preserving the cultural heritage and national background. In Iran, artists such as Jalil Ziapour and Hossein Zanderudi, with the Saqakhaneh movement and the adaptation of traditional art and its combination with modern art, led to the "Calligraphy" style, and in the suburbs of Arab artists, such as Madiha Omar, Kamal Balata, and... to the "Hurufiya Movement". However, in the period of globalization, after the September 11 attacks and during the two decades that followed, due to the migration of young Middle Eastern artists to the West, two streams of their experiences in new lands emerged. The former created hybrid works through traumatic experiences, critical art, and postmodernism, but the latter seeks a complete narrative of "selfhood" that has grown and emerged after emerging from the shadow of "otherness," which has created a trammel reflection with transmodernist art.This research aims, while explaining Middle Eastern art, emphasizing the theoretical approach of transmodern art, to reinterpret the forms found in the works of transmodern artists, among whom four well-known artists from four different country areas were selected and analyzed and examined based on Feldman's four-stage model. To achieve this goal, several basic questions are considered; What identity aspects do the forms found in Islamic transmodern art in the works of Middle Eastern artists have? What experiences are these forms the result of? And finally, by answering the questions in question, a question that is not the subject of this article is raised and remains unanswered: Is Middle Eastern art repeating its past experiences, emerging with a new approach, and is this considered a loss or progress? هنر خاورمیانه، در قرن بیست و یکم به‌مانند سایر هنرهای غیر غربی در جهان مطرح شد. این هنر در دوره جهانی‌شدن، در پی یک روایت کامل از «خود بودگی» است که بعد از درآمدن از سایه «دیگربودگی»، رشد و نما پیدا کرده است. پژوهش حاضر به بازخوانی اشکال موجود در آثار هنرمندان دیاسپورای خاورمیانه (ترنس مدرنیته، فرامدرنیته، پسامدرنیته) می‌ پردازد. در این راستا، چند پرسش مدنظر است؛ اشکال موجود در هنر پسامدرنیته اسلامی در آثار هنرمندان خاورمیانه، دارای چه وجوه هویتی هستند؟ این اشکال حاصل چه تجربه‌هایی است؟ پژوهش حاضر از نوع کیفی و در حوزه مطالعات توصیفی- تحلیلی قرار می‌گیرد. هدف آن، تحلیل ساختار طراحی و عناصر بصری در آثار هنرمندان دیاسپورای معاصر خاورمیانه است. شیوه جمع آوری اطلاعات اسنادی با مطالعات کتابخانه‌ای و روش توصیف و تحلیل آثار نیز بر اساس نظریه چهار مرحله ای فلدمن به‌عنوان ابزار «تحلیل لایه های صوری و فرمال» در نظر گرفته شده است. ماحصل پژوهش چنین است که؛ وجوه اشکال خاص مانند خوشنویسی، هندسه با مرکزگرایی احجام در آثار، به‌عنوان یک واحد انتزاعی که می تواند نمادی از حقانیت و ایمان و بازگشت هویت هنرمندان دیاسپورای خاورمیانه، به خویشتن باشد، در نظر گرفت اما از طرفی، آموزه ها و علقه هایی که در هنر غرب با آن نشو و نما پیدا کرده اند، به تمامی نمی تواند نادیده گرفته شود. https://jfava.ut.ac.ir/article_103910_d0931a221c3fc8873d15363688891317.pdf