تحلیل زیبایی شناسانه‌ی عروسک‌های بومی بَویگ متحرک در مناطق لُرنشین ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد نقاشی، گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 استادیار گروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

چکیده

 عروسک بویگ با ساختار چوبی چلیپاگونۀ متحرک در تمامی مناطق لرنشین ایران شناخته شده است. این عروسک علاوه بر نقش مهمی که در بازی کودکان داشته، حامل آیینی است که سالیان متمادی در این نواحی سینه‌به‌سینه توسط این قوم حمل شده است. ساخت این عروسک فراتر از یک منطقۀ خاص جغرافیایی بوده و در تمامی نواحی لُرنشین ایران وجود داشته است. با این سؤال که: چه رابطه‌ای میان فرهنگ جاری قوم لُر و عروسک دست‌ساز سنتی بَویگ می‌تواند وجود داشته باشد؟ این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است و از نظر ماهیت داده‌ها، کیفی-تاریخی محسوب می‌شود. گردآوری داده‌ها به شیوۀ توصیفی­­تحلیلی، به کمک منابع کتابخانه‌ای و در بخش میدانی، بر پایه مصاحبه، تصاویر و روایت‌های مردمان محلی به بررسی و تحلیل ساختار زیبایی‌شناسیِ جامعه‌شناسانه و نظام نشانه‌ای بَویگ‌‌های متحرک در مناطق لُرنشین ایران پرداخته است. نتایج تحقیق نشان داد که عروسک بویگ نماد رقص، شادی، پوشش بومی زنان و قصه‌های عامیانه مردم لُر زبان است. عروسک بَویگ در مجموعیت خود می‌تواند مظهر عناصر کلیدی میراث فرهنگی ایران، به‌ویژه در میان جامعه لُر زبان باشد. جایگاه فرهنگی و زیبایی‌شناسانۀ این عروسک به‌عنوان همدم کودکان و کارکردهای آیینی آن‌ها، نیاز به معرفی و تأکید بر اهمیت آن در حفظ و نگهداری ارزش‌های هویت فرهنگی و هنری آن را دوچندان می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


Amirian, F. (1991). Local games of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad [Bāzi-hāye mahalli-ye Kohgiluyeh va Boyer-Ahmad]. Tehran: Jahan e Moaser Publications. (In Persian)
Azimpour, P. (2009). The culture of puppets and ritual and traditional puppet shows in Iran [Farhang namaysha va arouskhay aaini va sonati Iran]. Nemayesh. (In Persian)
Bakhtortash, N. (2007). The mysterious sign. Artamis [Neshān-e rāz-āmiz]. (In Persian)
Bastide, R. (1995). Art and society [Honar va jame'eh] (Gh. Hosseini, Trans.). Toos. (Original work published 1967) (In Persian)
Beamer, G. (1999). Puppet theater: The history of puppets and types of puppet theater [Puppet theater: A history of puppets and types of puppet theater] (M. Mouris & H. Parsaii, Trans.). Nemayesh. (Original work published 1996) (In Persian)
Catherall, V. (2008). Doll making as a folk art tradition. Utah Museum of Fine Arts, 64(1). https://umfa.utah.edu/sites/default/files/2017-05/9999_DollFolkArtLessonssm.pdf
Gharibpour, B. (1981). Entering the realm of puppets and puppet shows shows [Vorūd be ghalamru-ye shebh-‘arusak-hā va namāyesh-hā-ye ‘arusaki]. Kanon Parvaresh Fekri Koudakan va Nojavanan. (In Persian)
Ghaffari, Y. (1995). Local games of Kohgiluyeh and Boyer Ahmad shows [Baziha-ye mahalli-ye Kohgiluyeh va Boyer-Ahmad]. Ravayat. (In Persian)
Gholizadeh, H. (2004). Zulf and its mystical and romantic comparison in Persian poetry [Zolf va moghayeseh-ye arefaneh va asheghaneh-ye an dar she'r-e Farsi]. Journal of the Faculty of Literature and Humanities, University of Tabriz, 47(92), 150–194. http://perlit.tabrizu.ac.ir/article-1697.html (In Persian)
Giraud, P. (2004). Semiotics ]Neshāne-shenāsi] (M. Nabavi, Trans.). Agah. (Original work published 1971) (In Persian) Gorjian, F. (2019). Lily and Lily Bazi [Leili va leili-bâzi]. Nemayesh. (In Persian)
Hinick, N. (2005). Sociology of art [Jāme’e-shenāsi-ye honar] (A. Nikgohar, Trans.). Agah. (Original work published 2001) (In Persian)
Mottaghi, A., & Zabrjadd, Z. (2016). Reflection of the themes of Rumi’s “Ney Nameh” in contemporary Arab poetry (based on the divan of six famous poets) [Ni Baztab-e mazamin-e “Ney-Nameh”-ye Molana dar she’r-e mo’aser-e Arab (ba tekyeh bar divan-e shesh sha’er-e nam-avar)]. Comparative Literature Studies, 10(40), 49–75. https://journals.iau.ir/articlee652928.html (In Persian)
Salehpour, A. (2009). Bazbazak: The puppet show of the Bakhtiari tribe [Bāzbāzak; ‘arusak-e namāyeshi-ye īl-e Bakhtiyāri]. Arvin. (In Persian) Sojoodi, F. (2001). Applied semiotics [Neshaneh-shenasi-ye karbordi]. Elm Publications. (In Persian) Mohseni, B., & M. (2019). Study of the archetype of the cross in Iranian architecture [Barresi-ye kohan-olgu-ye chalipā dar me’māri-ye Irān]. Armanshahr Architecture & Urban Development, 13(31), 125–143. https://www.armanshahrjournal.com/article_113263.html (In Persian)
امیریان، فریدون (1370). بازی‌های محلی کهگیلویه و بویراحمد. شرکت انتشارات جهان معاصر.
بختورتاش، نصرت‌الله (۱۳۸۶). نشان رازآمیز. نشر آرتامیس.
باستید، روژه (1374). هنر و جامعه (چاپ اول) (غفار حسینی، مترجم). انتشارات توس. (چاپ اثر اصلی 1967)
بیمر، گونتر (1378). تئاتر عروسکی: تاریخچه عروسک‌ها و انواع تئاتر عروسکی (چاپ اول) (جرالد موریس و حسن پارسایی، مترجمان). نشر نمایش. (چاپ اثر اصلی 1996)
سجودی، فرزانه (1380). نشانه شناسی کاربردی (چاپ اول). انتشارات علم.
صالح‌پور، اردشیر (۱۳۸۹). بازبازک؛ عروسک نمایشی ایل بختیاری. نشر آروین.
عظیم‌پور، پوپک (۱۳۸۹). فرهنگ عروسک‌ها و نمایش‌های عروسکی آئینی و سنتی ایران. انتشارات نمایش.
غریب‌پور، بهروز (۱۳۶۰). ورود به قلمرو شبه‌عروسک‌ها و نمایش‌های عروسکی. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
غفاری، یعقوب (۱۳۷۴). بازی‌های محلی کهگیلویه و بویراحمد. نشر روایت.
قلی‌زاده، حیدر (۱۳۸۳). زلف و مقایسه عارفانه و عاشقانۀ آن در شعر فارسی. نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، 47(92)، 150–194. http://perlit.tabrizu.ac.ir/article-1697.html
گیرو، پیر (1383). نشانه‌شناسی (چاپ اول) (محمد نبوی، مترجم). نشر آگه. (چاپ اثر اصلی 1971)
گرجیان، فریبا (۱۳۹۸). لیلی و لیلی‌بازی (چاپ اول). انتشارات نمایش.
مقدم متقی، امیر؛ احمدزاده، پرویز و زبرجد، حلیمه (۱۳۹۵). بازتاب مضامین «نی‌نامه» مولانا در شعر معاصر عرب (با تکیه بر دیوان شش شاعر نام‌آور). مطالعات ادبیات تطبیقی، 10(40)، 49–75. https://journals.iau.ir/articlee652928.html
محسنی، منصوره و باستان‌فرد، متین (۱۳۹۹). بررسی کهن‌الگوی چلیپا در معماری ایران. مجله آرمان‌شهر، 13(31)، 125–143. https://www.armanshahrjournal.com/article_113263.html
هینیک، ناتالی (1384). جامعه‌شناسی هنر (چاپ اول) )عبدالحسین نیک‌گهر، مترجم). نشر آگه. (چاپ اثر اصلی 2001)