1
گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2
دانشیار گروه پژوهش نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
10.22059/jfava.2025.395123.667486
چکیده
نمایشگاه «هنر معنوی» در سال ۱۳۸۴، بهعنوان یکی از نخستین اقدامات رسمی در راستای بازتعریف معنویت در هنر معاصر ایران به شمار میرود.از آنجا که متون نوشتاری در نمایشگاههای هنری بازتابدهنده اندیشههای بنیادین آثار هستند، تحلیل آنها مسیری برای درک عمیقتر رویدادهای این عرصه فراهم میسازد.پژوهش حاضر با بهرهگیری از مدل سهبعدی نورمن فرکلاف،در پی بازشناسی گفتمانهای شکلدهنده به معنویت در هنر معاصر ایران از طریق تحلیل زبانی، بافتی و ایدئولوژیک متون است. پرسشهای پژوهش عبارتاند از:1. معنویت در متون نمایشگاه هنر معنوی دربردارنده کدام مفاهیم و ویژگیهای زبانی و معنایی است؟2. چگونه قدرت، ایدئولوژی و هویت فرهنگی از طریق استفاده از مفاهیم معنویت در متون نمایشگاه هنر معنوی بازتاب یافته است؟جامعه پژوهش شامل سه متن منتخب به قلم ایمانی، فدوی و کفشچیانمقدم چاپشده در کتاب مجموعه آثار نمایشگاه است که با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی تحلیلشده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که متن ایمانی معنویت را مفهومی دینی و تثبیتشده، متن فدوی آن را دینی-عرفانی و متن کفشچیانمقدم آن را تجربهای فردی و شهودی معرفی میکنند.این متون گواهی بر آن هستند که معنویت در هنر،بستری برای رقابت گفتمانهای گوناگون است و همچنان تحت تأثیر پویاییهای قدرت،ایدئولوژی و تحولات فرهنگی در حال تغییر و بازتعریف است.
)