کتیبه‌های سنگی دوران تیموری، قراقویونلو و آق‌قویونلو در کاشان

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه ادیان و فلسفه، دانشکده ادبیات دانشگاه کاشان

2 دانشیار گروه مطالعات عالی هنر، دانشگاه کاشان

10.22059/jfava.2026.398869.667529

چکیده

از اواخر سدۀ هشتم هجری قمری تا پیش از ظهور صفویان، کاشان همواره میان حاکمان مظفری، تیموری، قراقویونلو و آق‌قویونلو دست به دست می‌شد. از میان یادمان‌های برجای مانده از آن دوران پرتنش می‌توان به هشت سنگ‌‌نوشته اشاره کرد که در سال‌های 859 تا 903ق تولید شده‌اند. ظاهراً یک خوشنویس و یک سنگ‌تراش در تولید هر اثر مشارکت داشته‌اند. چهار نمونه از آن‌ها عمل مبارکشاه و به‌‌خط محمد محلاتی است؛ سه نمونه را نیز خواجه‌جان حجّاری کرده که یکی از آن‌ها نام خوشنویس دارد: نورالله بن علاءالدین. این پژوهش با تحلیل این سنگ‌نوشته‌ها، درک عمیق‌تری از تحولات سبکی، هنرمندان و باورهای مذهبی در دوران پیشاصفوی کاشان را فراهم می‌آورد. داده‌ها به‌صورت میدانی برداشت‌ شده و به‌شیوۀ تفسیری-تاریخی تحلیل شده‌اند. مهم‌ترین پرسش‌های این مقاله این است که ویژگی‌های ظاهری سنگ‌نوشته‌های کاشان در آن دوره چیست و چه محتوایی در آنها منعکس شده است؟ آثار مبارکشاه و محلاتی از نظر زیباشناختی و باورمندی تفاوت‌های عمده‌ای با کارهای خواجه‌جان دارد. سنگ‌قبرهای مبارکشاه-محلاتی، ساده‌تر و با کتیبه‌های رسمی‌تر و عاری از رنگ شیعی است. اما در کارهای خواجه‌جان عنصر تازه‌ای بر سنگ‌قبرها ظهور یافته و آن صلوات‌کبیره و دعای نادعلی و نیز نقوش سرو و گلدان است که ساختار فرمی و محتوایی شیعیِ آن تأثیر چشمگیری بر سنگ‌قبرهای دوره‌های بعد در کاشان گذاشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 14 دی 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار