تحلیل نشانه‌شناسانه گفتمان اجتماعی زن مسلمان در تحولات نگارگری معاصر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

2 عضو هیات علمی، استادیار دانشکده هنر ، دانشگاه شاهد، تهران، ایران

چکیده

بازتاب گفتمان اجتماعی زن مسلمان در نگارگری معاصر ایران قابل مشاهده است. این مقاله بر آن است تا تحولات تصویر‌سازی کنش اجتماعی زنان را در نگارگری معاصر ایران مورد تحلیل نشانه‌شناسانه قرار داده و به این سوال پاسخ دهد: آثار گفتمان اجتماعی زن مسلمان بر تحولات تصویری نگارگری معاصر ایران چه بوده و چگونه به ظهور رسیده است؟ این پژوهش ابتدا گفتمان اجتماعی زن مسلمان را در ایران تبیین می‌کند. سپس عناصر تصویری نگارگری معاصر ایران با موضوع نقش اجتماعی زنان را توصیف و بعد آن را تحلیل نشانه‌شناسانه کرده و در نهایت مدلول‌های هر یک از این نشانه‌ها یا عناصر تصویری را مشخص می‌کند. روش تحقیق در این مقاله، نشانه‌شناسی از مجموعه روش‌های کیفی با رویکرد نشانه‌شناسی گفتمانی ـ انتقادی و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و تصویرخوانی است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که گفتمان اجتماعی زن مسلمان به عنوان یک عامل اجتماعی سبب شده است تا در نگارگری معاصر ایران کنش اجتماعی زنان به نمایش درآید که متاثر از ارزش‌های فرهنگ اسلامی و شیعی است. این عناصر تصویری تداعی‌کنندۀ جوهر ملکوتی زنان مسلمان، ارزش‌های زن در نقش مادر، نقش علمی زنان و نقش آنها در جهاد اسلامی هستند. نقطه کانونیِ تأثیرات گفتمان اجتماعی زن مسلمان بر نگارگری معاصر ایران، معرفی مقام والای زن در فرهنگ اسلامی ایران است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات