نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

سبک‌های فراموش‌شدة اقلامِ مستدیر: واکاوی سبک کتابت مصحف ابوالحسن عراقی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه پژوهش هنر، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران
چکیده
چهارپاره از مصحفی چهارده‌پاره در دست است که ابوالحسن محمدبن‌علی عراقی به قلمی مستدیر به سبکی بدیع کتابت و بر حرم امام رضا (ع) وقف کرده است. خط این نسخه به اقلام شش‌گانه شباهتی ندارد و تاریخ کتابت و وقف آن مشخص نیست. اما بیهقی از شخصی به نام ابوالحسن عراقی، دبیر و مشاور سلطان مسعود غزنوی، و بانی اقداماتی عام‌المنفعه در مشهد یادکرده که در جوار بقعة امام رضا (ع) دفن شده است. این نوشتار با این مفروض که ابوالحسن عراقی کاتب و واقف این مصحف بوده، به تحلیل ویژگی‌های هنری آن می‌پردازد. پس از بررسی احوال ابوالحسن به این پرسش‌ها پرداخته شد: ویژگی‌های نسخه‌شناسانة قرآن ابوالحسن عراقی چیست؟ سبک خط آن حاوی چه نکات تازه‌ای دربارة چگونگی اقلام مستدیر در سدة پنجم هجری است؟ بدین منظور این مصحف به روش توصیفی (موردی) بررسی و به روش کیفی تحلیل شد. نتیجه آن‌که این مصحف در 421-429ق وقف شده، و جلدش از صحافی آن در غزنه خبر می‌دهد. همچنین خطِ آن قلمی مستدیر است که و به سبب خاصیت التقاطی‌اش (ترکیبی از کوفی شرقی و اقلام مستدیر) با اقلام شش‌گانة متفاوت است؛ از این رو احتمالاً ریشه در سبکی کهن‌تر دارد که پیش از ابن بواب رایج بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات