نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

واکاوی بینامتنی نمادهای ملی در قالی تصویری آرموری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه فرش، دانشکده هنر و معماری صبا، دانشگاه باهنر کرمان، کرمان، ایران.
2 گروه معماری، پژوهشکده هنر و معماری، دانشکده فنی مهندسی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران.
3 دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
قالی های تصویری مجموعه ای از قالیهای دوره قاجار هستند که حضوری فعالانه در جنبش تصویرگرایی زمانه داشتند. در میان تنوع موضوعی و طرح‌های آنها، قالی آرموری با تأثیرپذیری از نشان‌های سلطنتی و نجابت خانوادگی اروپایی، مجموعه‌ای از نمادهای فرهنگی و ملی ایران را در خود جای داده است. پژوهش با هدف خوانش روابط بینامتنی و بیش‌متنی این قالی، به چگونگی بازتولید معناهای فرهنگی در بستری تصویری می‌پردازد که هم‌زمان بازتاب‌دهندۀ هویت ملی و تعامل با جهان غرب است. پرسش پژوهش آن است که عناصر و مؤلفه‌های بازنمایی‌شده و برگرفته در قالی آرموری کدامند. داده‌ها به روش کتابخانه‌ای گردآوری و به شیوۀ توصیفی - تحلیلی بررسی شده‌اند. چارچوب نظری بر مفهوم ترامتنیت ژنت استوار است تا شیوه‌های اقتباس، بازآفرینی و دگرگونی نمادها در این اثر بررسی شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که پیش‌متن اصلی قالی، ساختاری اروپایی دارد پیش‌متن‌های فرعی دیگری نظیر سکه و کارت‌پستال دورۀ قاجار نیز در شکل‌گیری آن مؤثر بوده‌اند. بر اساس رویکرد نظری ژنت، برگرفتگی از نوع «همانگونگی» در ساختار اثر مشاهده می‌شود؛ درحالی‌که نمادهایی چون تاج کیانی، شیر و خورشید، اژدها و شیردال، حاصل برگرفتگی از نوع «تراگونگی» هستند. همچنین، تراگونگی افزایشی با عناصری چون لوتوس، نیزه، پنجۀ ‌دست و پرنده، در جهت تأکید بر هویت ایرانی - اسلامی در قالی آرموری به کار رفته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات