در جستجوی نقاشی‌هایی با خطای بصری پیشرفته به روایت ابن‌هیثم در المناظر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه نقاشی، دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا(س)، تهران، ایران

چکیده

ابن‌هیثم در بحثِ خطای زبری در المناظر به نقاشی‎هایی اشاره می‎کند که در آن‌ها، حیوانات، اشخاص معین، گیاهان و دیگر عناصر بصری به طور طبیعی بازنمایی شده‎اند؛ از آنجا که در سده‌های 4و5ه.ق، نقاشی در تمدن اسلامی به چنان سطح واقع‌نمایی نرسیده بود، این پرسش مطرح است که ابن‎هیثم به کدام نقاشی‎ها اشاره می‌کند؟ اهمیت گزارش ابن‎هیثم، افزون‌بر آن‎که آگاهی‌ها از تاریخ نقاشی را گسترش می‎دهد، می‌تواند روایت چگونگی شکل‌گیری نقاشی در عصر رنسانس را نیز بپرورانَد. پژوهش در پی آن است که با استناد به گزارش‎های تاریخی و سنجش آن با کاوش‎های باستان‎شناسی در سده بیستم، نقاشی‎های روایت‌شده در المناظر را شناسایی کند. از نظر تاریخی، سخنان فارابی و مسعودی دربارة نقاشی‎هایی مطرود در سده‎های آغاز مسیحیت، مهم‎ترین سرنخ‎های شناسایی آن نقاشی‎هاست. هم‎چنین، اقامت طولانی ابن‎هیثم در مصر از یک‎سو، و کشف و شناسایی نقاشی‎های مومی در نواحی صَعید (فیوم) از سوی دیگر، زمینة سنجش گزارش المناظر را فراهم می‌سازد. پژوهش با روش تحلیل تاریخی و تطبیق ویژگی‎های تکنیکی نقاشی با گزارش ابن‎هیثم، درپیِ شناخت همبستگی میان آن‌ها است. بنابراین، در نبود هرگونه آگاهی تاریخی از دیگر سنت‌های بازنمایی، می‎توان گفت نقاشی‎های مومی مصر، در چارچوب همان سنت بازنمایی پدید آمده بود که ابن‎هیثم در المناظر از آن سخن می‌گوید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات