مطالعۀ هم حضوری دو بافتۀ سنتی استان یزد؛ زیلوی میبد و بادبزن حصیری بافق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه فرش، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر ایران، تهران، ایران

چکیده

بافته‌های یزد محصولاتی بوم‌آورد بوده و مبتنی بر دانش محلی تولیدشده‌اند. باوجود بُعد مسافت میبد و بافق، زیلو و بادبزن حصیری دربردارندۀ عناصری هم‌حضور مشتمل بر نقوش هندسی، نوشتار و نظام رنگی هستند. به نظر می‌رسد زیلو به‌عنوان زیرانداز وقفی در اماکن متبرکه منبع الهام بافندگان حصیر بوده است. هم‌حضوری هریک از عناصر بصری زیلوی میبد و بادبزن حصیری بافق مبتنی بر چه نوع از روابط بینامتنی ادراک می‌شود؟ هدف از مطالعۀ بینامتنی زیلوی میبد و بادبزن حصیری بافق شناخت مصادیق هم‌حضوری بر اساس ویژگی‌های بصری است. پژوهش کیفی پیش‌رو از انواع تحقیقات بنیادی و روش آن توصیفی‌تحلیلی و چهارچوب نظری مقاله بر هم‌حضوری بینامتنی ژرار ژنت استوار است. بر مبنای سه نوع رابطۀ «نقل‌قول»، «ارجاع» و «تلمیح»، عناصر بصری زیلو و بادبزن حصیری هم‌حضورند؛ به‌عبارتی‌دیگر نقوش هندسی در قالب «نقل‌قول»، بر بادبزن «نُقلی» بافق از زیلوی میبد نمایان شده است. «ارجاع» نیز در نظام رنگی بادبزن‌های «اسمی» و «نُقلی» مصداق یافته است. «تلمیح» به عنوان نهان‌ترین شکل هم‌حضوری، در نظام نوشتاری بادبزن «اسمی» بافق نمودار می‌گردد؛ بنابراین بادبزن حصیری، صرفاً محصولی کاربردی نیست؛ بلکه غنی از انواع هم‌حضوری بینامتنی است که از طریق مطالعه نقوش هندسی (نقل‌قول) ، نظام دورنگ (ارجاع) و بافت نوشتار (تلمیح) ، وابستگی فرهنگی آن با متن مرجع، یعنی زیلوی میبد، به اثبات رسید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات