نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی

ترسیم آستانگی اقلیم مشرق: مطالعه تطبیقی ماهان کوشیار در هفت پیکر نظامی گنجوی از دیدگاه حی ‌بن ‌یقظان ابن سینا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر فلوشیپ بهاری در هنرهای کتاب‌آرایی ایرانی، کتابخانه وستون، کتابخانه‌های بودلین، دانشگاه آکسفورد، آکسفورد، انگلستان.
چکیده
هدف این پژوهش، رمزگشایی ساختار نمادین و استعاری نگاره ماهان کوشیار هفت پیکر نظامی‌(سال‌۸۴۶ه.ق/۱۴۴۲.م،کتابخانه بریتانیا،‌MS25900)، با اتکا به مفاهیم فلسفه سینوی (اقلیم مشرق و عالم خیال) است. این پژوهش، پیوند نظام آفاقی و انفسی را تبیین کرده و امکان خوانش سینوی از نگاره تیموری را نشان می‌دهد. سؤال این است که ساختار نمادین نگاره ماهان کوشیار چگونه مفاهیم حکمت سینوی (اقلیم مشرق و عالم خیال) را رمزگذاری کرده و تحلیل نظام‌مند آن چگونه می‌تواند پیوند نظام آفاقی و انفسی و ابهامات کلیدی نگاره (نظیر اسب هفت‌‌سر) را تبیین نماید؟ پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، عناصر نمادین نگاره را با نظام آفاقی و انفسی تحلیل می‌کند.

نگاره تیموری، تجسمی از آستانگی اقلیم مشرق است که در آن، ماهان (نفس ناطقه) با گذر از ظلمات اقلیم مغرب و رهایی از اسارت قوای مادی، سرانجام به اشراق نور عقل فعال می‌رسد. در این بستر، فضای بیابان مظهر اقلیم مغرب، درخت واق دلالت‌گر کشمکش‌های درونی انسان و اسب هفت‌سر نمادی از جامعیت قوای نفس حیوانی و تأثیرات آفاقی (یا کیهانی) است. از این رو، در اثر مذکور پیوندی عمیق میان حکمت فلسفی ابن‌سینا و بیان خلاقانه برقرار می‌شود؛ رویکردی که نشان می‌دهد رهایی نهایی نفس، صرفا با گذار از مبارزات عقل عملی و پذیرش فیض عقل نظری از عقل فعال امکان‌پذیر است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات