بررسی تطبیقی تمهیدات نمایشی در دو نگاره از میر مصوّر و سلطان محمّد با موضوع نبرد رخش و شیر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرّس قراردادی دانشگاه هنر اصفهان

چکیده

از جمله ویژگی های مکتب تبریز صفوی، ایجاد فضای نمایشی برخاسته از احساس نگارگر، متأثّر از متن اصلی است. از نمونه های بارز این امر، تصاویر نقش شده در شاهنامه شاه طهماسبی و نسخ مصوّر ارزشمند دیگری از شاهنامه در این دوره است. پژوهش حاضر، به طرح پرسش: «ساختار روایت تصویری و به کارگیری عناصر تجسمی در فضاسازی خان اوّل رستم، در آثار دو هنرمند شاخص مکتب تبریز صفوی، میرمصوّر و سلطان محمد، دارای چه وجوه اشتراک و افتراقی است؟» پرداخته است. هدف از این جستار، کشف تمهیدات نمایشی در جهت ترجمان حالات توصیف شده در متن به تصویر، در دو نگاره با موضوع «نبرد رخش و شیر»، از میرمصوّر و سلطان محمّد نقاش است. این پژوهش، از نوع نظری بوده و به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی به گردآوری داده ها به روش کتابخانه ای پرداخته است. نگارنده به مطالعه و بررسی پیشینه های مطالعاتی در رابطه با ویژگی های بیان نمایشی در نگارگری ایرانی و نیز سیاق هنری سلطان محمّد و میرمصوّر پرداخته است. نتیجه حاصل آنکه میزان بهره گیری دو نگارگر از مؤلّفه های زیباشناختی خاستگاه های سبکی پیشین خود به شکلی مشابه صورت پذیرفته است. امّا سلطان محمّد در بیان عاطفی داستان، رویکردی نمایشی تر داشته و میرمصوّر به توصیفات اصلی متن، وفادارتر بوده است.

کلیدواژه‌ها


اسلین، مارتین (1387)، دنیای درام، ترجمه: محمّد شهبا، هرمس، تهران.

پاکباز، روئین (1388)، نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، زرّین و سیمین، تهران.

خالقی مطلق، جلال (1370)، عناصر درام در برخی از داستان­های شاهنامه، فصلنامه ایران نامه، شماره 37، صص ؟؟؟؟؟.

رضازاده ملک، رحیم (1383)، دیباچه شاهنامه ابومنصوری، نشریه: نامه انجمن، شماره 13، صص؟؟؟؟؟.

رفیعا، بزرگمهر (1384)، ماهیّت سینما، امیرکبیر، تهران.

زرّین کوب، عبدالحسین (1393)، ارسطو و فنّ شعر، امیرکبیر، تهران.

سودآور، ابوالعلاء (1380)، هنر دربارهای ایران، ترجمه: ناهید محمّد شمیرانی، کارنگ، تهران.

ضابطی جهرمی، احمد(1378)، سینما و ساختار تصاویر شعری در شاهنامه، کتاب قرا، تهران.

فردوسی، ابوالقاسم (1386)، شاهنامه، به کوشش: مهدی قریب، دوستان، تهران.

ماسه، هانری( 1375)، فردوسی و حماسه ملّی، ترجمه: مهدی روشن ضمیر، دانشگاه تبریز، تبریز.

ممتحن، حسینعلی( 1378)، نهضت شعوبیه، علمی و فرهنگی، تهران.