تحلیل گفتمان علمی- هندسی در رساله‌های خوشنویسی اسلامی سده‌های چهارم تا هشتم هجری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد هنرهای اسلامی، دانشگاه هنر تهران

2 استادیار دانشگاه هنر تهران، گروه آموزشی فلسفه هنر، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی هنر

چکیده

خوشنویسی به عنوان یکی از مهم‌ترین هنرهای اسلامی، از سده‌های اولیۀ دوران اسلامی تا به امروز، تحولات تاریخی و اجتماعی بسیاری را از سر گذرانده است که می‌توان این تحولات را ذیل گفتمان‌های حاکم بر خوشنویسی در ادوار مختلف بازخوانی کرد. هدف پژوهش حاضر با فرض وجود نوعی گفتمان علمی- هندسی در سده‌های میانه، بازشناخت این گفتمان و استخراج ویژگی‌های آن در متون مربوط به خوشنویسی است. گفتمانی که به مرور بر اثر ترجمۀ متون یونانی و تألیف متون علمی توسط دانشمندان اسلامی و به طور کلی اهمیت یافتن علم‌گرایی و عقل‌گرایی در جامعۀ اسلامی سده‌های میانه شکل گرفت. از متون و رساله‌های باقی‌مانده از دانشمندان و نویسندگان این دوره و همچنین آرای پژوهشگران هنر اسلامی، استنباط می‌شود که تعاملی جدی میان علوم ریاضی با اقسام صنایع، مشاغل و رشته‌های علمی وجود داشته است. در همین راستا، هندسه و ریاضیات عامل بسیار مهمی در تدوین و تکامل خطوط اسلامی نیز بوده‌اند. بنابراین در این پژوهش با استفاده از روش تاریخی و اتخاذ رویکرد تحلیل گفتمان، با تأکید بر متون و رساله‌های خوشنویسی، به استخراج و بازشناخت ویژگی‌های گفتمان علمی- هندسی در خوشنویسی اسلامی سده‌های چهارم تا هشتم هجری پرداخته‌ شده است.

کلیدواژه‌ها