طرح و نقش منسوجات کاربردی (غیر جامگانی) در اوایل عصر ناصری با نظر به نگاره‌پردازی‌های هزار و یک شب صنیع‌الملک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه هنر تهران

چکیده

هزارویک شب صنیع‌الملک، منبع تصویری مردم‌نگار به حساب می‌آید که با جستجو در آن می‌توان ظرایف فرهنگی عصر ناصری را مورد مطالعه قرار داد. در سوی دیگر، طرح و نقش منسوجات دورة قاجار هستند که درکاربردی جز تن‌پوش، کمتر محل بررسی بوده‌اند. هدف این پژوهش، جستجو در خصایص طرح و نقش این انواع با نظر به تصاویر هزارویک شب

صنیع‌الملک است که امکان گمانه‌زنی دربارة شیوه‌های تولید را نیز فراهم خواهد آورد. بدین تقریر پرسش آن است: با نظر به تصاویر هزارویک‌شب صنیع‌الملک، طرح‌ها و نقوش منسوجات غیرملبوس در عصر ناصری چگونه و درچه قالبی تعریف

می‌شود؟ با نظر به دستاوردهای مطالعات پیشین و به احتمال، طرح واگیره‌ای و نقش بته‌جقه در منسوجات کاربردی در زندگی روزمرة رواج بیشتری داشته است. به‌رغم این فرضیه، نتیجة مطالعه به شیوة توصیفی تحلیلی به مدعای نمونه‌گیری طبقه‌بندی احتمالی هجده تصویر از هزارویک‌شب صنیع‌الملک نشان می‌دهد: در این دوره، حداقل پارچه‌های بدون طرح، واگیره‌ای، قابی، محرمات، محرابی و ترنج‌دار با نقوش گیاهی طبیعت‌گرا و انتزاعی ازجمله بته‌جقه و اسلیمی در تهیة منسوجات غیرجامگانی به‌کار می‌آمده که برخی با تکنیک‌های بافت همچون دارایی، طرح‌اندازی شده‌اند و برخی دیگر با عملیات تکمیلی همچون چاپ، نقش گرفته‌اند. در این بین، محرمات همچون ترمه از پرکاربردترین انواع بوده و در تنوع وسیع نسبت به سایرین استعمال می‌شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات