1
دانشجوی دکترای هنرهای اسلامی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2
دانشیار، مدیرگروه نقاشی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
10.22059/jfava.2022.335852.666844
چکیده
نقشنوشته موسوم به «مرغ بسمالله» از جمله شاخههای هنری خوشنویسی اسلامی است که از منظر مطالعه گرایشهای نوین در خوشنویسی و همچنین در ارتباط با نمادشناسی عرفانی مورد توجه قرار گرفته است. این نقشمایه غالبا در ارتباط با گفتمان صوفیانه و ملهم از ادبیات عرفانی و ذوقآزماییهای عارفانه هنرمندان به ویژه در دوران صفویه و قاجار تبیین گشته است. در این پژوهش تاریخی- تحلیلی که با استفاده از روش تبارشناسی میشل فوکو انجام گرفته، نقشنوشته مرغ بسمالله نه صرفا به عنوان محصول انگاره عرفانی هنر اسلامی، بلکه در ارتباط تاریخی و هویتی با تداوم سنتهای بیان بصری در میان جریانهای هنری شرق ایران همچون سفالینههای منقوش نیشابور در سده چهارم و پنجم هجری قمری مورد واکاوی قرار گرفته است. لذا هدف این پژوهش، تبارشناسی نقشنوشته مرغ بسمالله و تحلیل نسبت تاریخی میان نمونههای همنشینی نقش پرنده و نوشتار از سفالینههای منقوش نیشابور سده چهارم تا نمونههای متاخر در دوران صفویه و قاجار است. نتایج این پژوهش نشان میدهد همنشینی نقش پرنده و نوشتار در هنر ایران به ویژه در فضای بصری گرافیکی سفالینههای منقوش نیشابور دوره سامانی حائز ویژگیهای زیباییشناسانه و سبکشناختی است که فراتر از تزئینات یا ذوقآزمایی صرف رفته و در نوعی همسرشتی، میتواند به عنوان یکی از تبارهای تاریخی نقشنوشته مرغ بسمالله تلقی گردد.
وطنخواه خانقاه, محمود, حسنوند, محمد کاظم. (1401). تبارشناسی نقشنوشتة «مرغ بسمالله» در فضای بصری سفالینههای منقوش نیشابور ایران در سدة چهارم و پنجم هجری قمری. نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی, (), -. doi: 10.22059/jfava.2022.335852.666844
MLA
محمود وطنخواه خانقاه; محمد کاظم حسنوند. "تبارشناسی نقشنوشتة «مرغ بسمالله» در فضای بصری سفالینههای منقوش نیشابور ایران در سدة چهارم و پنجم هجری قمری". نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی, , , 1401, -. doi: 10.22059/jfava.2022.335852.666844
HARVARD
وطنخواه خانقاه, محمود, حسنوند, محمد کاظم. (1401). 'تبارشناسی نقشنوشتة «مرغ بسمالله» در فضای بصری سفالینههای منقوش نیشابور ایران در سدة چهارم و پنجم هجری قمری', نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی, (), pp. -. doi: 10.22059/jfava.2022.335852.666844
VANCOUVER
وطنخواه خانقاه, محمود, حسنوند, محمد کاظم. تبارشناسی نقشنوشتة «مرغ بسمالله» در فضای بصری سفالینههای منقوش نیشابور ایران در سدة چهارم و پنجم هجری قمری. نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی, 1401; (): -. doi: 10.22059/jfava.2022.335852.666844