آگاهی تاریخی از هنر در مکتوبات اعتمادالسلطنه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی، دانشگاه هنر تهران

2 استادیار و عضو هیات علمی، دانشکده علوم نظری و مطالعات عالی، دانشگاه هنر تهران

10.22059/jfava.2021.327364.666752

چکیده

دوران قاجار بالاخص عصر ناصری، سرآغاز شکل‌گیری تاریخ‌نگاری نوین ایران و مقارن با پیدایش مفهوم هنرهای زیبا در غرب است. محمدحسن اعتمادالسلطنه از مورخان برجسته‌ی این ایام بوده که به‌واسطه‌ی برخورداری از رویکردی نوین در تاریخ‌نگاری و علاقمندی به تحقیق و تفحص در آثار تاریخی و ابنیه، تالیفاتش در زمینه‌ی تاریخ هنرهای ایران حائز اهمیت هستند. در پژوهش حاضر، با راهبردی کیفی در چهارچوب مطالعات تاریخی و به شیوه‌ی تفسیری-تاریخی به بررسی مکتوبات او شامل تاریخ منتظم ناصری، المآثر و الآثار، مرآه‌البلدان و روزنامه‌ی خاطرات اعتمادالسلطنه پرداخته-ایم. سوال اصلی پژوهش این‌ است که آگاهی تاریخی‌ از هنر در مکتوبات اعتمادالسلطنه چگونه است؟ و مصادیق این آگاهی کدامند؟ مرور آثار مذکور حاکی از وجود اطلاعاتی قابل تامل در رابطه با تاریخ‌ هنر ایران اعم از بناها، آثار باستانی و هنری است که می‌تواند نویدبخش پیدایش روندی تازه در تاریخ‌نگاری هنر ایران در امتداد تحولات تاریخ هنر غرب و خصوصا فرانسه‌ی آن دوران باشد. آگاهی تاریخی اعتمادالسلطنه در مقام خاستگاه ظهور این اطلاعات، ذیل عناوین آشنایی با مطالعات غربی در باب تاریخ هنر، و شیوه‌های تاریخ‌نگاری هنر نزد او دسته‌بندی شده است. شیوه‌های تاریخ‌نگاری اعتمادالسلطنه نیز در توجه به هنرمندان، سکه‌شناسی و باستان‌شناسی، و اشاره به متون مرتبط با هنرها تجلی یافته‌اند.

کلیدواژه‌ها